Γιατί ορισμένοι τόποι μένουν πίσω, και γιατί αυτό έχει σημασία για τη δημοκρατία;

Οι εθνικές οικονομίες μπορούν να ανακάμψουν χωρίς να ανακάμψουν μαζί τους ορισμένοι τόποι. Το ΑΕΠ μιας χώρας επιστρέφει στην ανάπτυξη, η ανεργία μειώνεται και οι ειδήσεις προχωρούν. Όμως κάποιες περιφέρειες συνεχίζουν να μένουν όλο και πιο πίσω, τόσο σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα όσο και σε σχέση με το πού βρίσκονταν παλαιότερα.

Το διδακτορικό μου στο ISCTE εξετάζει τι κάνει αυτό το «να μένεις πίσω» στους θεσμούς που κρατούν ενωμένη μια δημοκρατία.

Μια αιτιακή αλυσίδα, όχι μια διαίσθηση

Είναι εύκολο να διηγηθεί κανείς μια ιστορία που συνδέει τις οικονομικές δυσκολίες με την πολιτική δυσαρέσκεια. Το δύσκολο είναι να το αποδείξει και να προσδιορίσει ποιες οικονομικές πιέσεις μετρούν, πώς περνούν στη ζωή των ανθρώπων και τι μπορεί να τις ανακόψει.

Το έργο ελέγχει μια συγκεκριμένη αλυσίδα:

1. Διαρθρωτικοί κλυδωνισμοί. Οι περιφέρειες πλήττονται από τον παγκόσμιο εμπορικό ανταγωνισμό, τις εκρήξεις των τιμών ενέργειας και τις πιέσεις στην προσιτότητα της στέγης.
2. Σχετική παρακμή. Ορισμένες περιφέρειες πλήττονται περισσότερο από άλλες λόγω των βιομηχανιών, των ενεργειακών αναγκών και των αγορών κατοικίας που ήδη είχαν.
3. Οικονομική ανασφάλεια. Μια επίμονη παρακμή αλλάζει το τι περιμένουν οι άνθρωποι από την απασχόληση, τα εισοδήματα και το βιοτικό τους επίπεδο.
4. Θεσμική αστάθεια. Αυτό αποτυπώνεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα: λιγότερη εμπιστοσύνη, χαμηλότερη συμμετοχή, πιο ασταθείς εκλογές και μεγαλύτερη στήριξη σε μη παραδοσιακά κόμματα.

Σε όλο το έργο εξετάζω αν οι δημόσιες πολιτικές, όπως οι κοινωνικές μεταβιβάσεις, το επίδομα ανεργίας και οι ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, μπορούν να αποδυναμώσουν αυτή την αλυσίδα.

Μετρώντας το «να μένεις πίσω»

Τα ποσοστά ανεργίας δεν λένε όλη την ιστορία. Μια περιφέρεια μπορεί να έχει μέτρια ανεργία και ταυτόχρονα να χάνει έδαφος στους μισθούς, στη μακροχρόνια ανεργία και στο κόστος της κατοικίας. Γι’ αυτό, μέρος του έργου είναι η κατασκευή ενός νέου μέτρου, του Δείκτη Σχετικής Περιφερειακής Οικονομικής Πίεσης (RRESI), που παρακολουθεί τη διαρκή απόκλιση από τις εθνικές τάσεις και από την ίδια την ιστορία κάθε περιφέρειας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι θεσμοί έχουν σημασία, αλλά πώς οι αναδιανεμητικοί κλυδωνισμοί μετατρέπονται σε κινδύνους για τη θεσμική σταθερότητα.

Γιατί αυτές οι τέσσερις χώρες;

Η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Ελλάδα και η Γαλλία μοιράζονται το ευρώ και τους περιορισμούς του. Διαφέρουν όμως πολύ στον τρόπο με τον οποίο προσαρμόστηκαν οι περιφέρειές τους, κάτι που τις καθιστά καλό πεδίο σύγκρισης. Τα δεδομένα καλύπτουν την περίοδο 1995–2025 σε περιφερειακό επίπεδο (NUTS 2) και συνδέονται με δεδομένα ερευνών για το τι πραγματικά νιώθουν οι άνθρωποι.

Γιατί με αφορά

Πέρασα χρόνια στην τοπική αυτοδιοίκηση της Ουαλίας καταρτίζοντας προϋπολογισμούς για κοινότητες που συχνά ένιωθαν παραμελημένες. Είδα από κοντά πώς η οικονομική αλλαγή διαμορφώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Αυτή η έρευνα είναι η προσπάθειά μου να μετρήσω αυτή τη σχέση με αυστηρότητα.

Θα γράφω εδώ καθώς προχωρά το έργο. Αν ασχολείστε με συναφή θέματα, επικοινωνήστε μαζί μου.